تبلیغات
نماز - آموزش نماز
چهارشنبه 11 آبان 1390

آموزش نماز

   نوشته شده توسط: عماد دارایی    نوع مطلب :آموزش نماز ،

نمازهای فرض

 

نمازهای فرض بر مسلمان در هر شبانه روز پنج وقت است كه عبارتند از: نماز صبح كه آنرا نماز

فجر یا بامداد گویند، و نماز ظهر، و نماز عصر، و نماز مغرب، و نماز عشاء و یا خفتن.

1 ـ نماز صبـح: دو ركعت است و وقت آن از طلوع فجر صادق یعنی فجر دوم ـ و آن روشنی است

كه در آخر شب از جهت مشرق مى آید ـ تا طلوع آفتاب.

2 ـ نماز ظهر: چهار ركعت است و وقت آن از اول زوال (مایل شدن) آفتاب از وسط آسمان شروع مى شود و تا هنگامی كه سـایهء هـر چـیز عـلاوه از سـایـهء اصلی آفتـاب یك بـرابـر آن شود ادامه

دارد .

3 ـ نماز عصر: چهار ركعت است و وقت آن بعد از انتهای وقت نماز ظهر شروع مى شود تا اینكه سایهء هر چیز دو برابر آن شود (و وقت ضرورت) تا قبل از غروب آفتـاب كه رنگ آن زرد شود

ادامه دارد.

4 ـ نماز مغرب: سه ركعت است و وقت آن از غروب آفتاب شروع شده وتا ناپدید شدن شفق سرخ ادامه دارد.

5 ـ نماز عشـاء چهار ركعت است و وقت آن بعد از انتهای وقت مغرب تا یك سـوم شب و یا نیمه

أول شب ادامه پیدا مى كند.

 

صفت و چگونگی نماز

 

بعـد از اتمام طهارت و پاكیزگی بـدن و محل نماز با صفتی كه ذكر كردیم انجام گرفت، و مسلمان از دخول وقت نماز مطمئن شد بطرف قبله كه خـانهء خـدا در مكـه است ایستاده و برای هر نمازی كه

مى خواست بخواند اعم از فریضه و سنت و نافله در قلب خودش نیّت مى كند و سپس اعمال ذیل را

انجام مى دهد:

1 ـ در حالیكه به سجده گاه خودش مى نگرد تكبیر تحریمه ((الله أكبر)) مى گوید.

2 ـ در هنگام گفتن تكبیرة تحریمه هر دو دست خود را در تا برابر دو شانه و یا مقابل گوشها بالا مى برد.

3 ـ و سنت است كه بعد از تكبیر تحریمه دعای استفتاح نماز بخواند و بگوید: ((سبحانك اللهم

وبحمدك وتبارك اسمك وتعالى  جدك ولا إله غیرك)).

بار إلها! ما تو را منزه مى دانیم، و تو را حمد و سپاس مى گوئیم، و نام تو را برتر مى دانیم و هیچ

معبـود بر حقی غیر از تو وجود ندارد.

و اگر بخواهد بجای دعای گذشته این دعاء را مى خوانـــد: ((اللهم باعد بینی وبین خطایای كما

باعدت بین المشرق والمغرب، اللهم نقنی من خطایای كما ینقّى  الثوب الأبیض من الدنس، اللهم

اغسلنی من خطایای بالماء والثلج والبرد)).

بار إلها! همچنانكه بین مشرق و مغرب فاصله ایجاد كردی، بین من و گناهانم فاصله ایجاد كن .

پروردگارا! همچنانكه لباس سفید از چرك پاك مى شود مرا از گناهانم پاك گردان . خداوندا! مرا از

گناهانم با آب و یخ (برف) و تگرگ شستشو ده.

4 ـ سپس مى گوید: (أعوذ بالله من الشیطان الرجیم، بسم الله الرحمن الرحیم).

پناه میبرم به خدا از شر شیطان ملعون و نفرین شده، بنام خداوند بخشایندهء مهربان .

سپس سـورهء فاتحه را قراءت مى كند: )الْحَمْدُ للّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ(2)الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ(3)مَلِكِ یَوْمِ ا

لدِّینِ(4)إِیَّاكَ نَعْبُدُ وإِیَّاكَ نَسْتَعِینُ(5)اهدِنَا الصِّرَاطَ المُستَقِیمَ(6)صِرَاطَ الَّذِینَ أَنعَمتَ عَلَیهِمْ غَیرِ

المَغضُوبِ عَلَیهِمْ وَلاَ الضَّالِّینَ(7)( و بعد از آن مى گوید: ((آمین)).

((آمـین)) دعای ما را بپذیر، و ما را به راه راست پایدار گردان.

5 ـ سپس سوره ای از سوره های قرآن كه آنرا حفظ دارد قرائت مى كند مانند: )قُلْ هُوَ اللَّهُ

أَحَدٌ(1)اللَّهُ الصَّمَدُ(2)لَمْ یَلِدْ وَلَمْ یُولَدْ(3)وَلَمْ یَكُن لَّهُ كُفُوًا أَحَدٌ(4)(.

یا سورهء: )إِذَا جَاء نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ(1)وَرَأَیْتَ النَّاسَ یَدْخُلُونَ فِی دِینِ اللَّهِ أَفْوَاجًا(2)فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ

وَاسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ كَانَ تَوَّابًا(3)(.

6 ـ بعد از آن به ركـوع رفته مى گوید: ((الله أكبر)) و دو دست خود را بر زانوی خود مى گذارد و

مى گوید: ((سبحان ربی العظیم)) (پاك است پروردگار بزرگ من).

و سنت است كه سه بار یا بیشتر آنرا تكرار كند.

7 ـ سپس سر را از ركوع بلند كرده مى گوید: ((سمع الله لمن حمده)) (خدا مى شنود ـ و مى پذیرد ـ

ستایش كسیكه او را ستایش نماید)، خواه إمام باشد و یا منفرد (تنهاگذار).

و بعد از راست شدن و آرام گرفتن از ركوع مى گوید: ((ربنا ولك الحمد حمداً كثیراً طیباً مباركاً فیه ملء السموات وملء الأرض وملء ما بینهما وملء ما شئت من شیء بعد)).

اما اگر مقتدی باشـد در این هنـگام مى گوید: ((ربنا ولك الحمد...)) تا آخر این دعاء.

8 ـ سپس سـجـده كرده مى گویـد: ((الله أكبر)) و بر اعضای هفتـگانه خود سـجده مى كند كه عبارتنـد از:

پیشانی با بینی، و كف هر دو دست، و هر دو زانو، و سر انگشتان دو پا، و مى گوید: ((سبحان ربی

الأعلى ))، پاك است پروردگار بزرگ من.

سه بار و یا بیشتر آنرا تكرار مى كند، علاوه بر آن هر چه دوست داشت مى تواند دعا كند.

9 ـ سپس در حالیكه سر خود را از سجـده بلند مى كند مى گویـد: ((الله أكبر)) آنگاه بر پای چپ خود

مى نشیند و پای راستش را نصب مى كند و دستهایش را روی ران و زانویش مى گذارد و مى گویـد:

((رب اغفر لی وارحمنی وعافنی وارزقنی واهدنی واجبرنی)).

10 ـ سپس در حالى كه ((الله أكبر)) مى گوید سجـدهء دوم را بجا مى آورد، آنچه در سجدهء أول انجام داده در سجدهء دوم نیز تكرارش مى كند.

11 ـ سپس ((الله أكبر)) گویان برای ركعت دوم بلند مى شود، بدین ترتیب ركعت أول تمام مى شود.

12 ـ سپس سورهء فاتحه و یك سوره (یا چند آیهء دیگر) از قـرآن مى خواند و به ركوع مى رود، از

ركـوع بلند مى شود سپس عیناً مانند أول دو سجده مى كند.

13 ـ بعد از بلند شدن از سجـدهء دوم همچنانكه بین دو سجــده نشسته بـود مى نشیند و آنگاه

((التحیات)) را به این ترتیب مى خواند: ((التحیات لله والصلوات والطیبات السـلام علیك أیها النبی

ورحمة الله وبركاته السلام علینا وعلى  عباد الله الصالحین، أشهد أن لا إله إلاَّ الله، وأشهد أنَّ محمداً

عبده ورسوله)).

یعنی (تمام تعظیم ها و نمازها و سایر پاكیها فقط از آن خداست، سلام و رحمت و بركات خدا بر تو

باد ای پیامبر، و سلام بر ما باد و بر بندگان نیكوكار خدا، گواهی مى دهم كه جز خدای بر حـق

معبودی نیست، و گواهی مى دهم كه محمد رسول و فرستاده اوست).

سپس اگر نماز دو ركعتی بود مانند نماز صبـح و جمعه و هر دو عید، همچنان به نشستن خود ادامه

مى دهد و نمازش را با خواندن این درود كامل مى كند: ((اللهم صلِ على  محمدٍ وعلى  آل محمد كما

صلیتَ على  إبراهیم وعلى  آل إبراهیم إنَّك حمیدٌ مجید، وبارك على  محمدٍ وعلى  آل محمد كما

باركتَ على  إبراهیـم وعلى  آل إبراهیم إنَّك حمیدٌ مجید)).

(بار إلها! درود و رحمت نازل فرما بر محمد و آل محمد، چنانكه بر إبراهیم و آل إبراهیـم رحمت

فرستادی، تو ستایش شده و بزرگوار هستی). (پروردگارا! بركت نازل فرما بر محمد و آل محمد،

چنانكه بر إبراهیم و آل إبراهیـم بركت نازل فرمودی، تو ستایش شده و بزرگواری). و از چهار چیز

به خداوند پناه مى برد: ((اللهم إنی أعوذ بك من عذاب جهنم، ومن عذاب القبر، ومن فتنة المحیا

والممات، ومن فتنة المسیح الدجال)).

(خداوندا! من به تو پناه مى برم از عـذاب دوزخ، و عـذاب قبر، وفتنهء زندگی و برزخ، و فتنهء

مسیح دجال). سپس آنچه از خیر دنیا و آخرت بخواهد دعا مى كند، چه اینكه در نماز فرض، و چه در

نماز سنت و نفل باشد.

آنگاه بسوی راست سلام مى دهد: ((السلام علیكم ورحمة الله))، همچنان بسـوی چپ: ((السـلام علیكم

ورحمة الله)).

و اگر نماز سـه ركعت باشد مانند نماز مغرب، و یا چهار ركعت باشد مانند نمازهای ظهر و عصر و عشاء بعد از التحیات ((الله أكبر)) گویان بلند مى شود و فقط سورهء الفاتحه را تلاوت مى كند.

سپس مانند دو ركعت أول ركوع و سجود مى كند، در ركعت چهارم نیز به همان ترتیب، بجز اینكه

در وقت نشستن بطور متورك مى نشیند، یعنی: پای چپ خـود را زیر پای راست گذاشته و مقعد

خود را بر زمین مى گذارد و پای راست خود را نصب مى كند.

آنگاه بعد از ركعت سوم در نماز مغرب، و بعد از ركعت چهارم در نمازهای ظهر و عصر و عشـاء

تشهد أخیر را مى خواند، و بر پیامبر (ص) درود مى فرستد، و اگر خواست دعا مى كند. سپس به

دو طرفش مثل أول سلام مى دهد، بدین ترتیب تا اینجا نمازش تمام شده است.

 

نماز جمعه

 

دین اسلام اجتماع را دوست دارد و به اجتماع و هماهنگی دعوت مى كند و تفرقه را ناپسند مى شمارد و

از آن تنفر و دوری مى جوید.

و هیچ فرصتی از فرصتهای آشنائی متقابل و أُنس گرفتن و دوستی و اجتماع و هماهنگی بین

مسلیمن دیده نشده مگر اینكه آنان را به آن دعوت نموده و امر كرده است.

و روز جمعه، روز عیدی برای مسلمانان است كه در آن به ذكر و سپاس خـدا مشغول مى شوند،

و در خانه های خدا اجتماع كرده از دنیا و گرفتاریهای آن خود را دور مى نمایند تا فریضه ای

از فرائض خدا را انجام دهند، و به توجیهات و سفارشات خطباء و ارشاد علماء در خطبه های جمعه كه بمثابهء درسی از دروس هفته مى باشد و امامان و خطبای جمعه مشاكل هفتگی جامعه

را معالجه مى كنند گوش فرا دهند.

خداوند مى فرماید: )یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذَا نُودِی لِلصَّلاَةِ مِن یَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلَى  ذِكْرِ اللَّهِ وَذَرُوا

الْبَیْعَ ذَلِكُمْ خَیْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ(9)فَإِذَا قُضِیَتِ الصَّلاَةُ فَانتَشِرُوا فِی الأرْضِ وَابْتَغُوا مِن فَضْلِ اللَّهِ

وَاذْكُرُوا اللَّهَ كَثِیرًا لَّعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ(10)(. [الجمعة].

[ای مؤمنان، چون در روز جمعه برای نماز ندا داده شد، به (عبادت و) یادِ خدا بشتابید و خرید و

فروش را رها كنید. اگر بدانید این برایتان بهتر است& آنگاه چون نمازگزارده شود، در زمین

پراكنده شوید و از فضل خدا بجویید و خداوند را بسیار یاد كنید تا شما رستگار شوید].

و نماز جمعه بر هر مرد مسلمان و بالغ و آزاد و مقیم واجب است.

رسـول خدا (ص) بر آن مواظبت كرده و كسانیكه آنرا ترك مى كنند شدیداً تهدید كرده است. چنانكه

مى فرماید: ((لینتهین أقوام عن ودعهم الجمعات أو لیختمن الله على  قلوبهم ثم لیكونن من الغافلین)). [مسلم].

بخدا قسم كه مردمی از ترك نماز جمعه باز مى آیند، یا اینكه خداوند بر قلبهای آنها مهر میزند و

آنگاه آنان از غافلان و فراموش شدگان خواهند شد. و همچنین آن حضرت (ص) مى فرماید: ((من

ترك ثلاث جمع تهاوناً طبع الله على  قلبه)). [أحمد ودارمی وأبو داود وترمذی ونسائی وحاكم].

كسیكه سه نماز جمعه را از روی تهاون و كسالت ترك كند خداوند بر قلب او مُهر مى زند.

نماز جمعه بجز در مساجد صحیح نیست، آنجایی كه مسلمانان در آن جمع مى شوند و إمام بر آنها

خطبه مى خواند و آنان را نصیحت و إرشاد مى نماید، اینرا هم باید توجه داشت كه سخن گفتن در

اثنای خواندن خطبه حـرام است، حتی اگر به رفیقت بگوئی ساكت شو، لغو و بیهوده گفته ای.

و نماز جمعه دو ركعت است و مسلمان اقتداء به إمام خود با جماعت آنرا انجام مى دهد.

 

نماز جماعت

 

نماز با جماعت بیست و هفت درجه از نماز تنهائی فضلیت بیشتری دارد. این حدیث از ابن عمر

رضی الله عنهما از پیامبر (ص) روایت شده چنانكه در صحیح بخاری آمده است.

و در حدیث دیگری آمده كه رسول خدا (ص) فرمودند: ((لقد هممت أن آمر بالصلاة فتقام ثم أخالف

إلى  قوم فی منازلهم لا یشهدون الصلاة فی جماعة فأحرقها علیهم)). [متفق علیه].

همانا تصمیم گرفتم كه دستور دهم إقامه نماز گفته شود و شروع به خواندن نماز كنند، سپس بطرف

مردمی بروم كه در خـانه هایشان هستند و به جماعت حاضر نمى شوند پس خانه هایشان را بر آنان

آتش زنم.

اگر تخلف آنها از نماز جماعت معصیت بـزرگی نبود رسول الله (ص) آنها را به سوختن خانه

هایشان تهدید نمى كرد.

خـداوند مى فرماید: )وَأَقِیمُواْ الصَّلاَةَ وَآتُواْ الزَّكَاةَ وَارْكَعُواْ مَعَ الرَّاكِعِینَ(43)(. [البقرة].

[و نماز بر پای دارید و زكات بپردازید و با ركوع كنندگان ركوع كنید].

نص صریح و واضحی است در وجوب مشاركت نماز گزاران در نماز جماعت.

 

نماز مسافر

 

خداوند مى فرماید: )یُرِیدُ اللّهُ بِكُمُ الْیُسْرَ وَلاَ یُرِیدُ بِكُمُ الْعُسْرَ وَلِتُكْمِلُواْ الْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُواْ اللّهَ عَلَى  مَا هَدَاكُمْ

وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ((185)(. [البقرة].

[خداوند در حق شما آسانی مى خواهد، و در حق شما دشواری نمى خواهد، و تا شمارِ(روزه) را

كامل كنید، و خداوند را به پاس آنكه هدایتتان كرد، بزرگ بدارید. و باشد كه سپاس بگزارید].

بلی اسلام چنین است، هیچگاه كار دشواری بر عهدهء كسی نمى گذارد، مگر بأندازهء استطاعت و

توانائی آن، و أوامری كه بداند در خور استطاعت آنان نیست واجب نمى كند. از آنجائی كه در سفر

احتمال مشقت و سختی وجود داشت خداوند به دو چیز اجازه داده است:

1 ـ قصر نماز: كه بنابر این آسانی نماز چـهار ركعتی به دو ركعت تخفیف مى یابد، پس اگر شما در

سفر بودی باید نماز ظهر و عصر و عشاء را به جای چهار ركعت دو ركعت بخوانی، ولی نماز

مغرب و صبح به حالت خود باقی مى مانند و در آنان قصر و تخفیفی نیست. قصر نماز اجازه و

هدیه ای است از طرف خـداونـد به بندگان متقی و پرهیزگارش، و خـداوند دوست دارد كه بنده

همچنانكه فرائض او را انجام مى دهد به موارد رخصت و تخفیف او نیز عمل نماید.

و هیچ فرقی در نوع وسیلهء سفر نیست، چه سفر با ماشین و هواپیما و كشتی و قطار باشد، و یا با اسب و شتر و قاطر و چهار پایان، و یا با پای پیاده باشد، همهء اینها اسم سفر بر آن اطـلاق مى شود

و در هر صورت نماز قصر خوانده مى شود.

2 ـ جمع بین دو نماز: برای مسافـر جـایز است كه بین دو نماز در یك وقت جمع كند، نمازهای ظهر

و عصر را با هم، و نمازهای مغرب و عشـاء را با هم جمع مى كند. یعنی هر دو نماز در یك وقت

ادا مى شود، أما هر نماز جدا از دیگری خوانده مى شود، أول نماز ظهر و سپس فوراً نماز عصر را

مى خواند . یا أول نماز مغرب و بعد از آن نماز عشاء را ادا مى كند. البته باید بخاطر داشت كه

جمع بین نمازها صرفاً به نماز ظهر با عصر، و نماز مغرب با عشاء اختصاص دارد، بنابر این

جمع كردن بین نماز صبح و نماز ظهر، و یا بین نماز عصر و نماز مغرب جایز نیست.

 

أذكار و أورادی كه بعد از نماز گفته مى شود

 

سنت است كه بعد از نماز سـه بار استغفر الله بگویـد، و علاوه بر آن مى گوید: ((اللهم أنت السلام

ومنك السلام تباركت یا ذا الجلال والإكرام، لا إله إلاَّ الله وحده لا شریك له، له الملك وله الحمد، وهو

على  كل شیء قدیـر، اللهم لا مانع لما أعطیت، ولا معطی لما منعت، ولا ینفع ذا الجد منك الجد)).

آنگاه(33) سبحان الله و(33) الحمد لله و(33) الله أكبر مى گوید كه مجموعاً(99) بار مى شود، و برای

تكمیل عدد(100) مى گوید: ((لا إله إلاَّ الله وحـده لا شریك له، له الملك وله الحمد، وهـو علی كل

شیء قدیـر)). سپس آیـة الكرسی: )الله لا إله إلاَّ هو الحی القیوم لا تأخذه سنة ولا نوم….(. [البقرة

185]. و)قل هو الله أحـد(. [اخلاص]. و)قل أعوذ برب الفلق(. [الفلق]. و )قل أعـوذ برب الناس(. [الناس] .را مى خواند. و مستحب است كه سه سـورهء گذشته را بعد از نمازهای صبـح و مغرب سـه

بار تكرار كنـد. و همچنین: ((لا إله إلاَّ الله وحـده لا شریك له، له الملك وله الحمد، وهـو علی كل شیء

قدیر))(10) مرتبه بگوید.

البته تمام این أذكار و أوراد سنت بوده واجب نیست.